Kişilik tipleri

Bir tip sizi bir kutuya koyar: içe dönük ya da dışa dönük, düşünen ya da hisseden. Bir özellik ise sizi bir ölçeğe koyar: bir şeyden ne kadar var, çok azdan çoğa. İki fikir farklı tahminler yapar. İnsanlar gerçekten tiplere ayrılsaydı, puanlar arada az kişi kalacak biçimde ayrı gruplarda toplanırdı. Kişilik özelliklerden oluşuyorsa, çoğu insan ortaya yakın olur; uçlara doğru ise gittikçe azalırdı.

Bu, soruyu verilerin yanıtlayabileceği bir soru yapar. Araştırmacılar puanların şekline, tip ölçeklerinin gerçekte neyi ölçtüğüne ve çizgilerin nerede olduğunu kimse söylemediğinde insanların gruplara ayrılıp ayrılmadığına baktı.

Tipleri savunanlar bir zamanlar, bilinen bir on altı tipli anketin puanlarının iki tepe oluşturur göründüğü çalışmalara işaret ediyordu. 2002 yılında yayımlanan bir çalışma, anketi liderlik programlarında yanıtlamış yaklaşık 12.000 kişinin yanıtlarını yeniden puanladı. Tepelerin, puanlama yazılımındaki bir varsayılan ayardan kaynaklanan bir yapaylık olduğu ortaya çıktı; yazılım her ölçekte yalnızca 10 nokta kullanıyordu. 50 noktayla puanlar, bir özellik gibi güçlü biçimde ortada yığılıyordu^[1].

Başka bir deyişle, çoğu insan her boyutun ortasında bir yerde puan aldı. Ortayı iki harfe bölmek, neredeyse aynı olan insanları bir çizginin karşı yanlarına koyar.

1989 yılında yayımlanan bir çalışmada Robert McCrae ve Paul Costa, 19 ile 93 yaş arasındaki 267 erkek ve 201 kadında bu anketi, hem kendi bildirimlerini hem başkalarının puanlarını kullanarak bir Beş Büyük anketiyle karşılaştırdı. Gerçekten iki yönlü tercihler ya da nitelik bakımından farklı tipler için destek bulamadılar. Anket dört oldukça bağımsız boyutu ölçüyordu ve bu dördü, beş büyük kişilik özelliğinin dördüne karşılık geliyordu^[2].

Kendi tip görünümümüz bunları ölçek ölçek şöyle eşleştirir:

• İçe dönüklük ve dışa dönüklük: Beş Büyük'ün dışa dönüklüğü.
• Duyumsama ve sezgi: deneyime açıklık.
• Düşünme ve hissetme: uyumluluk.
• Yargılama ve algılama: sorumluluk.
• Beşinci özellik olan duygusal dengesizlik hiç harf almaz.

Yani dört harfli bir kod gerçek bilgi taşır; ama dört puandan daha azını taşır ve Beş Büyük'ün başlı başına bir özellik saydığı, ne kadar kolay kaygılandığınızı ya da stres hissettiğinizi dışarıda bırakır.

Tipler daha gevşek bir anlamda var olabilir: bazı özellik bileşimleri, ötekilerden basitçe daha yaygın olabilir. 2018 yılında yayımlanan bir çalışmada bir araştırmacı ekibi, 1,5 milyondan fazla kişilik dört büyük veri kümesinde, rastlantıdan daha yoğun kümeler aradı. Kişilik tiplerinin var olmasının son derece tartışmalı olduğunu belirtirken, en az dört tip için sağlam kanıt bildirdiler^[3].

Başka araştırmacılar ikna olmadı. 2019 yılında yayımlanan bir yanıt, başlığında, dört tipin ne sağlam ne de eksiksiz olabileceğini savundu^[4]. En cömert okumayla bile dört tip, insanların daha yaygın olduğu bölgelerdi; çoğu insan bunların arasındaydı. Herkesin sığdığı kutular değildi.

Bir tip genellikle ömür boyu olduğunuz bir şey olarak sunulur. Özellikler ruh hâllerinden daha durağandır ama oynar. Yıllar içinde izlenen 92 örneklemin derlemesi, insanların ortalama olarak daha sorumlu ve duygusal olarak daha dengeli hâle geldiğini, özellikle 20 ile 40 arasında, deneyime açıklığın ise ergenlikte yükselip yaşlılıkta düştüğünü buldu^[5]. Yirmisinde iki harf arasındaki çizgiye yakın bir kişi, kırkında açıkça bir yanda olabilir. Ölçekteki bir puan bu değişimi gösterir; bir harf ise sıçrayana kadar saklar.

Dürüst yanıt: büyük olasılıkla bir karışım. Kişiliğiniz, on altı etiketten biriyle değil, beş ölçekte durduğunuz yerle daha iyi anlatılır. Bir ölçekte ortaya yakınsanız, ki çoğu insan en az birinde öyledir, onun harfi yazı tura atmaya yakındır ve yanıtlarınızdaki küçük bir değişiklik onu çevirebilir.

Tip, hızlı bir özet olarak yine de yararlıdır; yeter ki onu özet olarak okuyun. Hatırlaması ve hakkında konuşması kolaydır ve arkasındaki ölçekler gerçek özellikleri ölçer. Sorun, bir etiket neye uygun olduğunuza karar veren sabit bir kategori sayıldığında başlar.

• Yalnızca harfe değil, her harfin arkasındaki ölçeğe bakın.
• Ortaya yakın bir harfi, ya biri ya öteki değil, ikisi birden sayın.
• Dört harfin dışarıda bıraktığı özelliği unutmayın.
• Yanıtlarınızın ruh hâliyle ve zamanla biraz kaymasını bekleyin.

Kişilik tipleri testimiz, ayrı bir anket değil, bir Beş Büyük sonucunun görünümüdür. Beş Büyük Kişilik testiyle aynı 120 ifadeyi kullanır, önce dört kadran gösterir ve ancak sonra en yakın dört harfli kodu verir. Ortaya yakın bir kadran iki harfi de gösterir. On altı tipin en çok bilindiği ticari anket değildir ve hiçbir tescilli tip adı kullanmaz.

Beş Büyük ile on altı tip yazısı, ikisini yan yana karşılaştırır.

Beş özelliğin kendisi ve araştırmaların onlar hakkında üzerinde uzlaştığı şeyler, beş büyük kişilik özelliği sayfasında anlatılıyor.